CNC vs "χειροποίητο"

Πολλοί από εμάς τους ποδηλάτες, αισθανόμαστε ιδιαίτερα υπερήφανοι όταν ο σκελετός μας π.χ. είναι φτιαγμένος από κάποιον μερακλή μάστορα στο χέρι και όχι από κάτι άλλο που παραμένει συνήθως αδιευκρίνιστο (κάποιο απρόσωπο ρομπότ ίσως;) ενώ ταυτόχρονα επιδεικνύουμε τα διάφορα εξαρτήματα μας, κατασκευασμένα σε μηχανές CNC, που είναι στην ουσία ....ρομπότ!!!

Ας προσπαθήσουμε να βάλουμε λίγο τα πράγματα στη θέση τους:
Ο όρος CNC λοιπόν, σημαίνει Computer Numerical Control και χαρακτηρίζει εργαλειομηχανές (τόρνους, φρέζες και συνδυασμούς αυτών), των οποίων οι κινήσεις ελέγχονται όχι από το χέρι του χειριστή, αλλά από το πρόγραμμα ενός υπολογιστή.
Μπορούν να κάνουν πάρα πολλές δουλειές, από το να κόβουν τους σωλήνες για το σκελετό μας στο κατάλληλο μήκος, μέχρι να κατασκευάζουν εξαιρετικά πολύπλοκης μορφής εξαρτήματα. Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η πολύ μεγάλη ακρίβεια που μπορούν να πετύχουν, και η εξαιρετική τους ταχύτητα.

Υπάρχουν απλές μηχανές CNC που η τοποθέτηση και η αφαίρεση των έτοιμων κομματιών, η αλλαγή των κοπτικών εργαλείων γίνεται με το χέρι, αλλά και πλήρως αυτοματοποιημένες με ταινιόδρομους για τη μεταφορά κομματιών και γρεζιών, αποθήκες έως και 120 εργαλείων (κεφαλές φρεζαρίσματος, εργαλεία τόρνευσης, κονδύλια, τρυπάνια, κολαούζα κλπ.), πολλά από τα οποία μπορούν να δουλεύουν ταυτόχρονα.

Όλα (σχεδόν) τα εξαρτήματα που κατασκευάζονται σε μια CNC μηχανή, μπορούν να κατασκευαστούν και σε συμβατικούς (χειροκίνητους) τόρνους και φρέζες από έναν καλό μηχανουργό (εδώ βέβαια ο ανθρώπινος παράγων παίζει μεγάλο ρόλο). Βέβαια, όσο πιο πολύπλοκο είναι το σχήμα του κομματιού που θέλουμε να κατασκευάσουμε, τόσο πιο δύσκολο και χρονοβόρο γίνεται το όλο εγχείρημα.
Η μεγάλη ακρίβεια των CNC είναι ουσιαστικά άχρηστη στις εφαρμογές που αφορούν το ποδήλατο, γιατί εις την μηχανουργικήν τέχνην ισχύει το αξίωμα «όση ακρίβεια είναι απαραίτητη και όση ανακρίβεια είναι επιτρεπτή», επειδή, πολύ απλά, η ακρίβεια κοστίζει (πολύ μάλιστα!).

Το μεγάλο πλεονέκτημα των CNC είναι ότι μπορούν να κατασκευάσουν για παράδειγμα 10 κομμάτια σε μία ώρα και μάλιστα χωρίς να χρειάζονται και πολλή επίβλεψη (ένας όχι ιδιαίτερα ειδικευμένος τεχνίτης μπορεί να επιτηρεί πολλές μηχανές), ενώ ο καλός μας μάστορας, μπορεί να χρειαστεί 10 ώρες για να φτιάξει το ένα μόνο κομμάτι στο χέρι (και βέβαια άλλες 10 για να φτιάξει και δεύτερο).

Είναι προφανές λοιπόν οτι η χρήση CNC μηχανών, είναι αναπόφευκτη σε παραγωγικές εργασίες, όπου χρειαζόμαστε μεγάλους αριθμούς κομματιών.

Που βρίσκεται όμως η αλήθεια και η ουσία για το τι είναι χειροποίητο ή όχι; Όπως όλα τα πράγματαστη ζωή, κάπου στη μέση:

Σε πρωτότυπες κατασκευές που βρίσκονται στο στάδιο της εξέλιξης και μέχρι να καταλήξουμε στην οριστική μορφή των εξαρτημάτων, όλα τα κομμάτια φτιάχνονται στο χέρι, καθώς το «σετάρισμα» (ο προγραμματισμός, οι ρυθμίσεις, η επιλογή των εργαλείων κλπ.) για την κατασκευή ακόμη και ενός απλού κομματιού σε ένα CNC, χρειάζονται συχνά μέρες, πράγμα βεβαίως ασύμφορο εάν θέλουμε ένα, δύο ή τρία κομμάτια.

Όλα όμως τα τελικά εξαρτήματα που κυκλοφορούν στο εμπόριο και είναι φτιαγμένα με αφαίρεση υλικού, προέρχονται από CNC, γιατί διαφορετικά το κόστος τους θα ήταν εξωπραγματικό.

Υπάρχουν όμως και δουλειές που δεν είναι δυνατόν να γίνουν με μηχανήματα. Όλοι οι αλουμινένιοι σκελετοί, για παράδειγμα, είναι κολλημένοι με το χέρι ενός καλού μάστορα, άσχετα εάν φτιάχνονται στον Καναδά ή στην Ταιβάν ή στην νότια Αφρική. Και αυτό γιατί ακόμη, παρόλες τις προσπάθειες που γίνονται προς αυτή την κατεύθυνση, δεν έχει αναπτυχθεί κάποια αυτοματοποιημένη μέθοδος της προκοπής για συγκόλληση λεπτών κομματιών αλουμινίου (για χοντρά υπάρχει, αλλά δεν μας ενδιαφέρει).

Σαν συμπέρασμα θα έλεγα οτι αυτοματοποίηση της παραγωγής δεν σημαίνει κατώτερη ποιότητα, όπως και χειροποίητο δεν σημαίνει αναγκαστικά καλύτερη ποιότητα. Το σίγουρο πάντως είναι πως αυτοματοποίηση σημαίνει μικρότερο κόστος.....

Γιώργος Λιόλιος 14-2-2007